تشکیل کمیته اعتباری مشترک بین اعضا یکی از بهترین راه حل ها برای مشارکت های بزرگ سندیکایی است

چابک آنلاین،مجید میرزاحیدری، ازطرفی دیگر، طرح های بزرگ چه درسطح ملی و چه درسطوح دیگر،نیازمند تامین مالی ازجانب بانک‌ها هستند،ولی از آنجایی که تامین نقدینگی این پروژه‌ها با توجه به سرمایه پایه نهادهای مورد اشاره از عهده یکی از آنها بر نمی‌آید وهمچنین اعطای تسهیلات از جانب یکی از آنها به تنهایی با ریسک فراوانی همراه بوده،لذا همواره موسسات پولی و مالی به دنبال راهی برای حل این مشکلات بوده‌اند.

مشارکت سندیکایی یکی ازاین راهها به شمار می رود، روشی جذاب که درآن چند نهاد مالی یا بانکی به‌طور مشترک درارائه یک تسهیلات کلان مشارکت می‌کنند.

این نوع همکاری به طور معمول،درپروژه‌ها یا قراردادهایی مورد استفاده قرارمی‌گیرند که حجم مالی آن‌ها فراتر از توان یک شرکت، بانک و یا یک مؤسسه به‌تنهایی است.

درمشارکت سندیکایی، یک نهاد مالی به‌عنوان رهبرانتخاب می‌شودکه مسئولیت هماهنگی، مذاکره، عقد قرارداد و پیگیری فرآیند اجرایی را بر عهده دارد.

سایر اعضا،براساس سهم توافق‌شده، در تأمین مالی پروژه یا تسهیلات نقش دارند.

درحوزه لیزینگ، مشارکت سندیکایی به شرکت‌های لیزینگ این امکان را می‌دهد که درپروژه‌های بزرگ یا تأمین مالی دارایی‌های با ارزش بالا (نظیر تجهیزات صنعتی، ناوگان حمل‌ونقل، ماشین‌آلات سنگین، نقش فعال ایفا کنند.

به این صورت که چند شرکت لیزینگ یا ترکیبی از لیزینگ و بانک‌ها، با تشکیل یک سندیکا، منابع مورد نیاز مشتری را به‌صورت مشترک فراهم می‌ کنند.

از تقسیم ریسک مالی بین چند تأمین‌کننده،افزایش ظرفیت اعتباری شرکت لیزینگ برای پاسخگویی به نیاز مشتریان بزرگ، امکان ورود به پروژه‌های ملی و راهبردی وتسهیل فرآیندهای قرارداد و نظارت از طریق بانک یا نهاد عامل به عنوان بخشی ازمزایای مهم مشارک سندیکایی در لیزینگ یاد می شود.

به تازگی،نسخه اصلاح شده دستورالعمل اجرایی تأسیس، فعالیت و نظارت برشرکت‌های لیزینگ (واسپاری)، درهیات عالی بانک مرکزی،به تصویب رسید و ابلاغ شد که در این دستورالعمل،شرکت های واسپاری می توانند بامشارکت سایر شرکت های واسپاری(لیزینگ) نسبت به اعطای تسهیلات سندیکایی درقالب عقود اجاره به شرط تملیک، فروش اقساطی و مرابحه و با رعایت مقررات وضوابط ابلاغی بانک مرکزی اقدام کنند.

در راستای بررسی اثرات"اعطای تسهیلات سندیکایی درقالب عقود اجاره به شرط تملیک، فروش اقساطی و مرابحه از سوی شرکت های لیزینگ،گفتگویی با "اکبر بلند کردار،عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران"صورت گرفته که از نظر می گذرد:

چابک آنلاین:دستورالعمل جدید برای نخستین بار امکان اعطای تسهیلات سندیکایی میان شرکت های واسپاری را مطرح کرده، بنابراین،آیا این ظرفیت واقعا می تواند مشکل محدودیت منابع و اندازه شرکت های لیزینگ را حل کندو اگر سازو کار تقسیم ریسک، اعتبار سنجی،مالکیت دارایی و مسئولیت اعضای سندیکا به طور دقیق مشخص نشود، خودمی تواند به یک منبع و عامل جدید ریسک و اختلاف میان شرکت ها تبدیل شود؟

اکبربلند کردار،عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:اگرشیوه نامه عملیاتی دقیقی برای این موضوع تدوین نشود شاید همین طرح فعالیت سندیکایی درآینده، موجبات بروز اختلاف و تعارضات حقوقی و مالی بسیاری را برای شرکت های لیزینگ ایجاد کند و از یک ابزار خوب به ابزاری برای اختلاف حرفه ای درصنعت تبدیل شود.

در حالیکه اگر شیوه نامه سندیکایی درست طراحی و تدوین شود حتی در صورت بروز هر نوع مشکل یا تعارضات با مراجعه به آن می توان بدون فروپاشی قراردادهای سندیکایی، به کار خود ادامه دادچون از ابتدا برای هر مشکلی راه حل های مناسب آن گنجانده شده است.

چابک آنلاین:اگرفلسفه فعالیت سندیکایی این است که چند شرکت واسپاری برای تامین مالی پروژه های بزرگ کنار هم قرار بگیرند،چه تضمینی وجود دارد که این سازو کار به ابزاری برای تجمیع ریسک تبدیل نشود؟

اکبر بلند کردار،عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:مهم ترین بخش در همین سوال نهفته است،سندیکا ذاتا موجب کاهش ریسک نخواهد شد بلکه فقط آن را بین چند عضو توزیع می کند.

اگر سازو کار کنترلی مناسبی درست طراحی نشود حتی ممکن است بجای توزیع ریسک،تبدیل به تجمیع یک ریسک بزرگتر در چند ترازنامه شود.

برای اینکه این مشکل پیش نیاید چند نکته اساسی باید در طراحی شیوه نامه یا قرارداد های سندیکایی به عنوان نتیجه بحث لحاظ شود:

* سندیکا نباید سقف اعتباری هیچ عضوی را بزرگتر کند.

*سندیکا نباید وسیله دور زدن سقف های اعتباری باشد.

* هرعضوی باید ریسک خودش را واقعا بپذیرد.

* ریسک های پروزه هیچگاه نباید با ریسک های یک شرکت عضو مخلوط شودو باید برای تمرکز ریسک سقف خاص گذاشته شود،یعنی بر اساس توان واقعی هر شرکت میزان ریسک آن تعریف شود.

* شرکت پیشگام نباید در یک پروزه هم فروشنده،هم ارزیاب و هم تصمیم گیر نهایی باشد. * قراردادهای سندیکایی هیچگاه نباید محل انتقال ریسک بد به دیگران شود.

* اگر پروژه ای از ابتدا از نظر اعتبارسنجی مشکل دارد و هدف این است که مثلا چهار شرکت با هم آن را تحمل کنند، بنابراین قرار دادهای سندیکایی نباید تبدیل به پوششی برای آن شود.

*نکته مهم وتعیین کننده اینکه سندیکا بایدظرفیت تامین مالی را تجمیع کند نه ریسک اعتباری را.

چابک آنلاین:با توجه به ابلاغ دستورالعمل جدید از طرف بانک مرکزی،این دستور العمل تا چه میزان به صورت عملی می تواند مشکل فعالیت کنسرسیومی را حل کند؟

اکبربلندکردار،عضوهیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:لازم به توضیح است که دردستورالعمل جدید بانک مرکزی، متاسفانه فقط به حق استفاده شرکت های لیزینگ با استفاده ازسایرعقود نسبت به اعطای تسهیلات سندیکایی درقالب عقود اجاره به شرط تملیک و فروش اقساطی اشاره شده و هیچگونه شیوه نامه و یا بخشنامه ای مخصوص که نحوه انجام آن را توضیح دهد،آورده نشده است.

همین موضوع کار را برای شرکت های لیزینگ سخت کرده و یا درآینده سخت خواهد کرد.

چابک آنلاین:درقرار داد سندیکایی آیا یک شرکت لیزینگ «رهبر سندیکا» است و سایر شرکت ها منابع خود را در اختیار آن قرار می دهندو یا هر شرکت مستقیما بخشی از قرار داد با مشتری را برعهده می گیرد؟

اکبر بلند کردار،عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:درساختار استاندارد و معمول سندیکایی معمولا یک شرکت به عنوان عامل یا رهبر یا پیشگام انتخاب می شود که غالبا از نظر مالی قوی تراز دیگر شرکت هاست و لی این موضوع به این معنی نیست که منابع دیگر شرکت ها در اختیار شرکت رهبر یا پیشگام قرار گیرد.

درمقررات سندیکایی،غالبا شرکت پیشگام کار هماهنگی را انجام می دهد وشرکت عامل یا پیشگام مدیریت تسهیلات را بر عهده می گیرد و منابع هر شرکت در اختیار خود شرکت قرار دارد.

چابک آنلاین:با توجه به اهمیت ریسک مشتری، اگر مشتری اقساط را پرداخت نکند، سهم زیان هر شرکت در قرارداد سندیکایی بر چه مبنایی تعیین می شود؟

اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: درشرایط معوقات اقساط یا حتی نکول، تقسیم زیان، به نسبت همان سهم مشارکت هر عضو از تامین مالی یا همان سهم الشرکه است نه این که شرکت رهبر یا پیشگام تمامی ریسک را قبول کند و به تنهایی مسئول زیان باشد.

این موضوع باید در قرارداد منعقده سندیکایی در بند های ریسک به وضوع آورده و نحوه قبول ریسک هر شرکت نیز به صراحت در آن قید شود.

همچنین می توان علاوه بر این موضوع،بندهای تکمیلی از جمله زیان ناشی از قصور عامل یا شرکت پیشگام، هزینه های وصول و اجرای وثایق،تضمین یا ذخیره مشترک و حتی تفاوت ریسک اعضا به نسبت آورده را پیش بینی کرد.

چابک آنلاین:وقتی چندشرکت لیزینگ دریک تامین مالی مشارکت دارند،دارایی موضوع قرار داد متعلق به چه کسی است و حقوق هر یک از شرکتها چگونه ثبت و تضمین می شود؟

اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:این موضوع دقیقا یکی از مهمترین مسائل در مشارکت های سندیکایی بوده و این بستگی دارد که در ابتدا قرار داد چگونه تنظیم شود.

اگر هدف این باشد که ریسک هر شرکت متناسب با سهم خودش باشد وحقوقش واقعا قابل تضمین باشد، باید مالکیت دارایی و حقوق در قرارداد از ابتدا به صورت دقیق تنظیم شود.

درقراردادهای سندیکایی علاوه بر این که باید سهم هر عضو،حقوق و تعهداتش وحتی نحوه توزیع درآمد مشخص باشد،شرکت پیشگام نیز باید مسئولیت تشریفات قانونی و مدیریت تضمین ها را به عهده بگیرد.

چابک آنلاین:آیا همه اعضای سندیکا باید مشتری را اعتبار سنجی کنند یا اعتبار سنجی یک شرکت به نمایندگی از کل سندیکا کفایت می کند؟

اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:اگر بخواهیم بر اساس مفاد دستور العمل بانک مرکزی موضوع را بیان کنیم، اعتبار سنجی شرکت پیشگام به تنهایی برای دیگر اعضا یا شرکتها کافی نیست و تمامی اعضا یا شرکتها باید به تفکیک، اعتبار سنجی مشتری را بر اساس رویه کاری خود انجام دهند.

اما درعرف کاری، غالبا شرکت پیشگام دراول یک اعتبار سنجی کلی را از مشتری انجام می دهد و برای توجیه طرح خود در اختیار شرکت ها قرار می دهد و شرکت ها بعد از قبول همکاری خود نیز به تنهایی می توانند اعتبار سنجی مخصوص به خود را انجام دهند.

اعتبار سنجی اول شرکت پیشگام نباید مبنایی برای قبول ریسک دیگر شرکت ها قرار گیرد و شرکت ها نیز نباید ریسک های پیشرو را به بهانه اعتبار سنجی شرکت پیشگام نادیده بگیرند.

چابک آنلاین:با در نظر گرفتن چه مواردی تشکیل سندیکا به ابزاری برای عبور از سقف های فردی یا محدودیت های اعتباری شرکت های لیزینگ تبدیل نمی شود؟

اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران: برخلاف تصور برخی ازشرکت ها، فلسفه کار فعالیت سندیکایی برای دور زدن محدودیت های اعتباری برای پرداخت اعتبارهای بزرگتر از سقف اعتباری خود نیست بلکه سندیکا در اصل باید ابزاری برای توزیع ریسک وتجمیع ظرفیت تامین مالی چند شرکت لیزینگ برای انجام یک طرح مشترک و ارزشمند باشد و نه ابزار دور زدن مقررات.

چون در آن صورت خیلی از مواردی که برای کاهش ریسک بایددیده شود به عمد چشم پوشی خواهد شد و مشکلات بزرگی برای شرکت های عضو به وجود خواهد آورد.

یا اینکه مدیرانی که احساس می کنند در شرکت به مدت طولانی نخواهند ماند طرح را با اشکالات بسیار انجام خواهند داد و ریسک کار را برای مدیران بعدی خواهند گذاشت.

چابک آنلاین:تعارض منافع و قیمت گذاری نرخ تسهیلات،کارمزد، وثایق و شرایط قرار داد سندیکایی را چه کسی تعیین می کند؟

اکبر بلند کردار، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:یکی از حساس ترین مراحل کار سندیکایی در همین سوال نهفته است.

درفعالیت سندیکایی، شرکت رهبر یا پیشگام هیچگاه نباید به تنهایی نرخ کارمزد و وثایق و تمام شرایط معامله را تعیین کند،چون هم خودش ذینفع معامله بوده و هم ممکن است نقش عامل را ایفا کند و اگر چنین اختیاری بدون دقت و کنترل به آن داد شود سواستفاده یا تعارض منافع ایجاد می شود.

شرکت پیشگام فقط وظیفه خواهد داشت پرونده را تشکیل داده و اعتبار سنجی اولیه را انجام دهد،ساختار اولیه معامله را پیشنهاد دهد،نرخ و وثایق قانونی را پیشنهاد دهدو برخی از مذاکرات اولیه اجرایی را با مشتری انجام دهد اما موضوعات مربوط به نرخ نهایی،مبلغ، سهم هر عضو، نوع وثایق، مدت اعتبار طرح، شرایط معوقات و نکول و دیگر شرایط اساسی را با دیگر اعضای سندیکا بعد به تصویب برساند.

حتی یکی از بهترین راه حل ها برای مشارکت های بزرگ سندیکایی تشکیل کمیته اعتباری مشترک بین اعضااست.

چابک آنلاین:اگر اعضای سندیکا اختلاف نظر پیدا کنند،تصمیم نهایی با چه مرجعی است و با خروج یکی از اعضای سندیکا،تکلیف چه می شود؟

اکبر بلند کردار،عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:این موضوع به قدری مهم و حیاتی است که قبل از تشکیل سندیکا باید پیش بینی و حل شود.

درابتدای حل فصل موضوع می تواند بین خود اعضا و یا با حکمیت انجمن باشد ولی اگر به نتیجه نرسد و اختلافات مالی و وجود تعارضات حرفه ای زیاد باشد،به طور طبیعی بر عهده مراجع ذیصلاح قانونی از جمله دادگاه های صنفی و یا حتی غیر صنفی است.

اما بانک مرکزی هم می تواند در چارچوب قوانین آیین دادرسی نقش «حکم» را داشته باشد وگمان نمی کنم که بانک مرکزی به دلیل ایجاد مشکلات حقوقی برای خود این نقش را قبول کند.

البته،شرکت پیشگام نمی تواند مرجع نهایی حل اختلاف باشد چون خود نیز یکی از ذی نفعان طرح به شمار می رود هرچند که هر شرکت همچنان مسئول مدیریت ریسک و تصمیم اعتباری سهم خودش است و مشارکت در سندیکا مسئولیت آن شرکت را از بین نخواهد برد.

مهمترین بخش سوال،خروج یک عضو بوده که لازم به یاد آوری است خروج از سندیکا به معنی خروج از تعهدات ایجاد شده نیست،مگر این که انتقال سهم و تعهدات او به عضو دیگری از سندیکا بر اساس سازو کار قرارداد و با موافقت دیگر اعضا صورت پذیرد.

تا زمانی که یک عضوی با تفویض اختیارات و سهم خود و با موافقت دیگر اعضا بیرون نرود تمامی خطرات و عواقب نکول بر عهد خود شرکت خواهد بود.

چابک آنلاین:اگر یکی از شرکت ها در میانه راه قرار داد سندیکایی، دچار مشکل نقدینگی یا محدودیت نظارتی شود،تکلیف سهم او در قرار داد چه می شود؟

اکبر بلند کردار،عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران:این موضوع نیز در مراحل اولیه باید در قرار داد مشخص شود و لذا تعهدات ایجاد شده باید تا زمان انتقال رسمی سهم یا تسویه نهایی پا برجا بماند و هیچ یک از موارد نمی تواند توجیهی برای عدم ایفای تعهد شرکت عضو باشد.

همچنین عدم توانایی یا محدودیت نظارتی هرعضو، به معنی افزایش خود ازتعهد دیگر اعضا نمی شود،مگر آنکه اعضا یا عضوی با رعایت حدود و مقررات مربوطه انتقال سهم را بپذیرد.

دراین موارد،شرکت پیشگام، نقش تعیین کننده ای را دارد چون به محض اینکه متوجه مشکل نقدیگی یا محدودیت های نظارتی عضوی شود باید بلافاصله موضوع را به اطلاع سایر اعضا برساند و جلوی تعهدات جدید برای آن عضو را بگیرد.

این بدین معنا نیست که خروج یا ناتوانی یک عضو هیچگاه نباید حقوق او نسبت به سهمش از مطالبات و وثایق را از بین ببرد.

اکبر بلندکردار ، عضو هیات مدیره انجمن ملی لیزینگ ایران و رئیس هیات مدیره شرکت لیزینگ فرتاک